Bohol Island’da yüzyıllardır üretilen Asin Tibuok, dünyadaki en nadir tuzlardan biri olarak kabul ediliyor. Hindistan cevizi kabuklarının külünden süzülen deniz suyunun kil kürelerde pişirilmesiyle elde edilen bu tuz, görünüşü nedeniyle bugün “dinozor yumurtası tuzu” olarak da anılıyor. Bir dönem yok olma noktasına gelen bu kadim zanaat, son yıllarda yeniden canlanmaya başladı.

Bir tuz küresinin doğuşu

Bohol’da saz çatılı küçük bir atölyede çalışan 68 yaşındaki tuz ustası Romano Apatay, deniz suyundan elde edilen salamurayı deniz kabuğundan yapılmış kepçeyle kahverengi kil kürelere döküyor. Odun ateşi üzerinde ısıtılan bu küreler zamanla çatlıyor. Kaplar soğuduğunda Apatay kırılgan kabuğu dikkatle kırıyor ve içinden beyaz bir tuz küresi ortaya çıkıyor.

Bu yöntemle üretilen asin tibuok’un tarihi en az 17. yüzyıla kadar uzanıyor. Filipinler’e gelen İspanyol misyonerlerin yazdığı kayıtlarda, yerel halkın deniz suyunu yanmış Hindistan cevizi kabuklarının külünden geçirerek filtrelediği ve elde edilen salamurayı kil kürelerde pişirdiği anlatılıyor. Ancak araştırmacılara göre bu yöntem, İspanyollar adaya gelmeden çok önce de uygulanıyordu.

Yok olmanın eşiğinden dönüş

Andrea Yankowski adlı etnoarkeolog, yaklaşık yirmi yıl önce Bohol’da yaptığı araştırma sırasında asin tibuok üretimiyle tanıştı. 2019’a gelindiğinde adada yalnızca birkaç mangasinay yani geleneksel tuz üreticisi kaldığını fark etti ve bu zanaatı belgelemeye başladı.

Geçmişte adanın güney kıyılarındaki birçok aile tuz üretimine katılıyordu. Üretilen tuz iç bölgelerdeki çiftçilere pirinç ve tarım ürünleri karşılığında takas edilir, hatta diğer adalara gönderilirdi. İnsanlar yumurta biçimindeki tuza ip bağlayarak onu pirinç lapasına daldırır ve yemeklerini bu şekilde tatlandırırdı.

Ancak üretimin son derece zahmetli olması ve ustaların yaşlanması nedeniyle yeni kuşaklar bu işi sürdürmek istemedi. Birkaç on yıl önce yaklaşık 100 ailenin yaptığı üretim hızla azaldı.

Zor ve uzun bir üretim süreci

Asin tibuok üretimi aylar süren bir süreç gerektiriyor. Bir tuz küresinin hazırlanması dört buçuk aydan fazla sürüyor. Önce mangrovların yakınındaki bir çukura binin üzerinde Hindistan cevizi kabuğu yerleştiriliyor ve gelgit sırasında deniz suyuyla ıslanması sağlanıyor. Kabuklar aylarca bekletildikten sonra kurutuluyor, parçalanıyor ve günler süren bir ateşte yakılıyor.

Ortaya çıkan kül palmiyeden yapılmış bir filtreden geçirilerek deniz suyuyla karıştırılıyor ve yoğun bir salamura elde ediliyor. Bu salamura kil kürelere dökülerek odun ateşinde pişiriliyor.

Geçmişte Hindistan cevizi kabukları bambu sallar veya manda arabalarıyla taşınırken, günümüzde bazı üreticiler kamyon ve pompa sistemi gibi modern araçlardan yararlanıyor.

Ritüeller ve gelenekler

Tuz pişirme süreci aynı zamanda çeşitli ritüeller içeriyor. Çalışanların tüm takılarını çıkarması gerekiyor; ceplerde madeni para bulunamıyor ve yağlı yemek yemek yasak. Salamurayı kil kürelere dökmek için metal yerine deniz kabukları kullanılıyor.

Yeniden keşfedilen bir miras

Son yıllarda sosyal medya ve genç şefler bu kadim tuzu yeniden gündeme taşıdı. 2021’de Filipinli YouTuber Erwan Heussaff üretim sürecini milyonlarca takipçisiyle paylaştı. 2023’te ise asin tibuok, Filipin yapımı Replacing Chef Chico dizisinin bir bölümünde yer aldı.

Aralık 2025’te bu geleneksel tuz, UNESCO tarafından “acil korunması gereken somut olmayan kültürel miras” listesine dahil edildi.

Şeflerin gözdesi

Bugün Filipinler’in önde gelen şefleri asin tibuok’u yeniden keşfediyor. Manila’daki Toyo Eatery restoranının şefi Jordy Navarra, bu tuzu sekiz tabaklı tadım menüsünde kullanıyor.

Navarra’ya göre asin tibuok, iyotlu tuza kıyasla daha narin bir aromaya sahip. Tuz küresinin ateşe yakın kısmı daha dumanlı bir tat kazanırken diğer tarafı daha saf bir tuz lezzeti veriyor. Geleneksel olarak çorba veya pirinç lapasında kullanılan bu tuz, Navarra’nın mutfağında beklenmedik bir şekilde dondurmanın üzerine rendelenerek servis ediliyor.

Haber Kaynağı:https://www.odatv.com/gastroda/asin-tibuok-nedir-i-asin-tibuok-nasil-uretilir-120139504

Düzenleme: 15.03.2026 23:10